Warszawa przeciw agresji sowieckiej w 1939 roku

W dniu 22 września zostal wydany wspolny i jawny juz komunikat niemiecko - sowiecki o następującej treści: "Rząd niemiecki i rząd Zwiazku Sowieckiego ustanowiły linie demarkacyjną miedzy niemieckimi i sowieckimi armiami biegnącą wzdłuż rzeki Pissy, do jej ujścia do rzeki Narwi, wzdłuż rzeki Narwi do jej ujścia do rzeki Bug, do ujścia Bugu do rzeki Wisły, dalej wzdłuż (Wisly do) rzeki San i rzeką San do jej źródel"; ponadto gazeta "Wieczor Warszawski" z 22 wrzesnia podala oswiadczenie Daladier'a o kulisach paktu Niemiec z Sowietami w sprawie rozbioru Polski - pamietajmy jednak, ze warszawskie gazety szczegolnie w dniach 17 do 19 wrzesnia rozpowszechnialy dezinformacje o sowieckiej agresji, najpierw o niej milczac, a nastepnie traktujac ten atak, jako marsz sprzymierzencow, powielajac w tym oswiadczenia generala Rommla i prezydenta Starzynskiego; jak wiemy, rozkazy Marszalaka Rydza - Smiglego byly jasne juz w nocy 16 / 17 wrzesnia, gdy wszystkie oddzialy polskie na granicy sowieckiej mialy rozkaz do zdecydowanej zbrojnej obrony przed napascia ze wschodu; rankiem i przedpoludniem 18 wrzesnia Sztab Naczelnego Wodza wydal rozkazy dla Kleeberga, Wilna, Grodna itd do podjecia obrony przed agresją Armii Czerwonej; jedynie przez parenascie godzin w dniu 17 wrzesnia poznym popoludniem i w nocy 17 na 18 wrzesnia czesc wojsk polskich na Wolyniu i w Malopolsce Wschodniej miala pospiesznie wycofywac sie do Rumunii, jednoczesnie unikajac walki z sowietami, aby jak najwiecej ludzi i sprzetu wyewakuowac do kraju sprzymierzonego; wycofanie na Wegry podjete przedpoludniem 18 wrzesnia bylo juz calkowicie inne: wojsko cofalo sie stopniowo, unikano starc z Niemcami, bezwzglednie tlumiono rebelie mniejszosci narodowych, zdecydowanie walczono w Karpatach z Armią Czerwoną; pamietajmy o obronie "Przedmoscia Czeremosz" od nocy 18 na 19 wrzesnia do dnia 21 wrzesnia, przez 3 dni, przeciwko miazdzacej przewadze sowieckiej; pamietajmy o dyrektywie Sztabu Glownego, ktory bedac juz na terytorium Rumunii, za glownego wroga Panstwa Polskiego w toczącej sie wojnie, uznal Związek Sowiecki.

Powyzej cytowany niemiecko - sowiecki komunikat z dnia 22 wrzesnia wynikal z porozumienia podpisanego dnia 21 września w Moskwie miedzy Woroszylowem a gen. Ernst'em Köstringiem, którego celem było uniknięcie konfliktów między Armią Czerwoną a Wehrmachtem: agresorow "miał rozdzielać 25 kilometrowy pas ziemi niczyjej, a oddziały sowieckie wstrzymały marsz przez dwa dni, dając w ten sposób możliwość zorganizowanego wycofania się Niemcom". Tylko w dniach 20 - 21 września sowieckie Naczelne Dowództwo liczylo, ze Pragi zdobywać nie będzie potrzeby, bowiem w/w protokoł wojskowy zakladal przekazanie Pragi w rece sowieckie dopiero na początku października. Sądzono, że wojska niemieckie zdobędą calą Warszawę.

Jednakze Niemcy dnia 22 września odwołali plany zdobycia Pragi, a dnia 23 wrzesnia po raz pierwszy sowiecka prasa publikuje nową mapę z rozgraniczeniem armii niemieckiej i sowieckiej na Wiśle z Pragą po stronie sowieckiej. Potem przez kilka dni publikowano powielenie tej mapy, Wisłę nazywając linią rozgraniczenia wojsk sprzymierzeńców. Decyzja o nieuwzględnianiu Pragi w planach niemieckiego szturmu generalnego na Warszawę wynikała z rozkazu Hitlera: 1. wojska hitlerowskie blokujące Pragę prowadzą tylko ostrzał tej części miasta, aż do czasu zluzowania przez Armie Czerwoną; 2. prawobrzeżną Warszawę zdobywają sowieci.

Dywizja Pancerna "Kempf" w dniach 20 - 22 wrzesnia skoncentrowala sie w Radzyminie (wysuniete jednostki tej dywizji dopiero 16 wrzesnia zajely Maciejowice, a dnia 17 wrzesnia Laskarzew, mimo ze od dnia 16 wrzesnia paliwo zrzucano Niemcom w beczkach z samolotow; rozkaz odwrotu za Narew dywizja ta otrzymala juz 17 wrzesnia; od 22 wrzesnia jeden pulk pancerny wspolpracuje z niem. 228 DP pod Modlinem, a czesciowo z 32 DP pod Pragą; dnia 25 wrzesnia pozycje niem. pulku panc. bez zmian, a dnia 26 wrzesnia odejscie spod Pragi na polnoc, na Zegrze - Nasielsk - Plonsk; 28 wrzesnia "Kempf" rezygnuje z uderzenia na Modlin, aby 29 wrzesnia - 02 pazdziernika tylko naprawiac sprzet i 03 pazdziernika odjechac spod Plonska na Prusy Wschodnie). Niemiecka 32 Dywizja Piechoty zostala przesunieta dnia 25 wrzesnia spod Pragi warszawskiej na polnoc, na pld. - wsch. przedpole Twierdzy Modlin; na pozycjach pod Pragą zastąpila ją 217 DP; spod Pragi wycofano takze ok. 25 - 27 wrzesnia niem. 61 Dywizje Piechoty i elementy 11 DP.

Powyzej omowione porozumienie spowodowalo, ze w dniach 23 - 26 wrzesnia hitlerowcy probowali zmusic calą Warszawe do kapitulacji przed podejsciem sowieckich oddzialow od wschodu, poprzez podjecie agresywnych atakow na infrastrukture cywilną miasta; mimo braku prądu od 23 wrzesnia mieszkancy poslugiwali sie radioodbiornikami na baterie w celu odbioru warszawskiej krotkofalowej stacji nadawczej oraz stacji radiowych rosyjskojezycznych, niemieckich i BBC.

W dniach 23 - 24 wrzesnia "w Warszawie rozeszla się wiesc, ze wojska radzieckie zajmą tereny Polski do Wisly". Warszawa byla glownym celem sowieckiej agresji.

Maciej Korkuc cytuje Wlodzimierza Dąbrowskiego (wspomnienia te byly 20 lat temu rewelacją), ktory opisal, ze "w zwiazku z tym" przedostal sie "na Prage w oczekiwaniu na nadejscie Czerwonej Armii" (zapewne juz 24 / 25 wrzesnia); komunisci opisywali z zawodem, ze "byli zmuszeni wrocic do lewobrzeznej Warszawy", bowiem "po kapitulacji Warszawy nie bylo sensu siedziec bezczynnie na Pradze", skoro "dowiedzielismy sie, ze armia radziecka zajmie tereny tylko do Bugu". Agresja sowiecka juz po 17 wrzesnia spotkala sie z entuzjastycznym przyjeciem wsrod warszawskich komunistow. "Chcąc pomścić klęskę zadaną im przez armię polską w roku 1920, Sowieci wystawiali sobie liczne bramy triumfalne, które zwieńczali gwiazdą i swastyką" - czy na Pradze warszawskiej tez probowano wznosic taką brame, tego autor jeszcze nie wie.

Ostatnie niemieckie natarcie na Pradze miało miejsce w nocy 26 na 27 września o godz. 23.30 i o 01.00. Sami Niemcy wstrzymali atak o 02.00 w nocy. My tej nocy mieliśmy nawet plany zaatakowania Niemców w Wilanowie, co jednak rano 27 września zostalo odwolane, bowiem pomysl wydostania sie z Warszawy byl aktualny tylko w razie decyzji o obronie Pragi przed Armią Czerwoną. Sytuacja bowiem wokół Warszawy zaczęła się zmieniać dnia 26 września, o czym nie wiedział major Galinat startując na "Sumie" dnia 26 września o godz. 12.00 z Bukaresztu. Mimo, że Galinat jest po trzech godzinach już w Warszawie to nie zostaje przyjęty przez gen. Rómmla (dnia 23 września o godz. 2.30 mjr Wyrwicki wraz z ppłk. Mateuszem Iżyckim odlecieli z Warszawy do Hajduböszörmeny na Węgrzech; 25 i 26 września 1939 roku wystartowało z Warszawy w kierunku południowym az 11 samolotow i dwa motoszybowce - m.in. docierajac na Wegry, Slowacje i do Rumunii; wczesniej samoloty te prowadzily m.in. rozpoznanie na wschodnim Mazowszu, podobnie jak Kleeberg, ktory podczas przebijania sie przez rosyjskie zapory prowadzil zwiad lotniczy miedzy Wlodawa a Zelechowem. Jeszcze 27.09 przelecial do Kowna samolot “Sum” z Warszawy - moze z mjrem Galinatem, ktoremu w dniu 16 wrzesnia Marszalek Smigly Rydz zlecil tworzenie w glebi Kraju tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej).

Dzień 26 września nie przyniósł Niemcom wokół Stolicy żadnych nowych zdobyczy mimo przeprowadzenia generalnego szturmu, a wieczorem 26 września wyczerpała się Niemcom amunicja do moździerzy. Działania te prowadzili głównie przeciwko lewobrzeżnej Warszawie. Nie objęły one Pragi, gdzie 26 i rankiem 27 września było względnie spokojnie. Jakaś czołówka pancerna sowiecka 26 września kierowała się w stronę Otwocka, co autor zdołał ustnie potwierdzić, i dlatego dnia 26 września, prezydent Starzyński (s. 130) objeżdżał Warszawę, aby przestrzec ludność, że wraz z Niemcami do Stolicy wejdą Moskale i "nie należy ich traktować wrogo, gdyż są oni naszymi sprzymierzeńcami"! Dnia 26 wrzesnia przed poludniem Niemcy wycofują sie z Radzymina, dając miejsce sowietom. W tym też dniu polski attachat w Paryżu zatrzymał i nie wysłał do Warszawy nadanego z Bukaresztu rozkazu Marszałka Rydza Śmigłego dla Stolicy. General Rómmel po południu 26 września wysłał kapitana Tadeusza Wojciechowskiego do generała Blaskowitza, aby rokował o zawieszenie broni. Niemcy jedynie odwołali natarcie na lewobrzeżną Warszawę (wieczorem 26 września), bo już dnia 22 września odwołali plany zdobywania Pragi. Dnia 26 wieczorem doszlo do narady 5 oficerów - w tym Okulickiego - pod kierunkiem majora Aleksandra Kuźmińskiego, na ktorej planowano aresztować kilku generałów, aby nie dopuścić do podpisania kapitulacji Warszawy; plan ten odwolano.

Ciekawe, że dnia 26 września Niemcy żądali wyłącznie bezwarunkowej kapitulacji Warszawy, a dnia 28 września podpisali z nami kapitulację honorową. Co stalo sie dnia 27 wrzesnia wokol Stolicy?

Skutkiem tego od rana 27 września luzowane są niemieckie (cała 32 DP niem. i część 228 DP co obserwowali polscy żołnierze różnie tłumacząc powody) oddziały pod Nowym Dworem na wschodnim brzegu Wisły w rejonie Twierdzy Modlin, a o 02.00 w nocy 26 / 27 września Niemcy kończą walki na Pradze. Aby zapobiec polaczeniu polskich sil z Modlina i z Pragi w momencie odchodzenia Niemcow na zachod, pozostaje jednak na wschod od Wisly niemiecka 217 DP w Annopolu i na Targówku. Niemiecka 217 DP ma kontakt wzdluz wschodniego brzegu Wisly z czescia 228 DP w Jablonnej / Legionowie. Brak jest jakichkolwiek danych o stratach osobowych tych dwoch niemieckich dywizji piechoty, takze po 26 wrzesnia 1939 roku. Na naradzie wojskowej nocą 26 / 27 wrzesnia generał Kutrzeba opowiedział się za skapitulowaniem wylącznie przed Niemcami (ale nie wszyscy byli tego samego zdania, bowiem pojawila sie opcja walki z Moskalami na Pradze i kontynuowania obrony od zachodu). Rómmel przekazał dowodzenie w konspiracji generałowi Tokarzewskiemu. W dalszej kolejności o godz. 05.45 rano dnia 27 września nasz przedstawiciel kapitan J. Otto przekracza linie niemieckie na szosie radzymińskiej i przekazuje nasze propozycje wszczęcia rozmów kapitulacyjnych. Rano 27 września Niemcy prawie wstrzymali ostrzał artyleryjski stolicy wobec wyczerpania się amunicji, co potwierdzał w Norymberdze generał JODL, określając te zapasy na 10 do 15 dni!

O godz. 08.00 rano 27 września mieliśmy już wstępne zawieszenie broni z Niemcami, tak aby generał Kutrzeba i plk Aleksander Radwan - Praglowski mogli przejechać z Targówka na Pradze "przez teren zajęty przez wojska niemieckie, na zachodni brzeg Wisły", celem zlozenia podpisow pod dokumentami o calkowitym zawieszeniu broni z Niemcami. Praglowski do 27 wrzesnia byl szefem sztabu Armii "Warszawa". Pojawily sie tez nagle w okresie listopad 2008 / marzec 2009 w internecie informacje o 27 wrzesnia i zdjecia Sulejowka, mające po 60 latach rozstrzygnąc o miejscu zlozenia podpisow; nie wplywa to jednak na moje opinie o zmianie sytuacji militarnej na wschod od Pragi 27 i 28 wrzesnia; ponadto nie jest pewne, czy zdjecia nie dotyczą 30 wrzesnia, a podpisywane dokumenty to uzupelnienia do kalendarza aktu kapitulacji.

Na przedpołudniowej w dniu 27 wrzesnia naradzie generalskiej w Warszawie postanowiono skapitulować wyłącznie przed Niemcami! Kutrzeba zaś uzgodnił, że do niewoli będą jako pierwsi iść żołnierze z Pragi, a to wobec podchodzenia sowietów dnia 27 wrzesnia w poludnie pod nasze linie obronne na pld. - wsch. przedmiesciach stolicy. Wstępnie uzgodniono, że od godz. 12.00 dnia 27 września będzie obowiązywać tylko z Niemcami calkowite zawieszenie broni (blednie w internecie podaje sie godz. 14.00), a Warszawę i Modlin Niemcy przejmą w całości dnia 30 września - pośpiech tego dnia był konieczny! Doszlo bowiem do uderzenia rozpoznawczego nowego wroga o godz. 13.00 i o godz. 18.30 dnia 27 września na Pradze na ulicy Grochowskiej, gdzie mają miejsce dwie walki zakonczone dla nas sukcesem! Polskie działania obronne na przedmościu praskim miały charakter obrony zaczepnej. Dnia 27 wrzesnia "na Pradze panuje optymizm" i wielu nie myśli iść do sowieckiej i niemieckiej niewoli. Dnia 26 września Pragi bronilo 40.745 żołnierzy i oficerów plus 195 roznych dział. Siły te były wystarczające do odparcia znacznie liczniejszych jednostek sowieckich.

W Wiązownej i Garwolinie gromadzą się masy uchodźców (np. Rowecki), którzy dnia 27 września mieli zablokowany dalszy marsz do Pragi.

Modlin mial byc zaatakowany przez Niemcow dnia 29 wrzesnia, wg rozkazow z dnia 23 wrzesnia 1939 roku. Artyleria spod Pragi wraz z niemiecka 32 DP zostaly pilnie przesuniete na polnoc od Modlina w nocy 26 na 27 wrzesnia 1939 roku. 228 niemiecka DP miala tylko wiazac od wschodu polskie sily; w dniach 24 do 26 wrzesnia dokonano przesuniec oddzialow niemieckich w zwiazku z zapowiedzianym podejsciem Armii Czerwonej w rejon miedzy Praga a Nowym Dworem; w nocy 27 na 28 wrzesnia Niemcy zakonczyli dyslokacje oddzialow, ale juz dnia 27 wrzesnia nad polskim fortem nr 3 pojawila sie prawdopodobnie biala flaga; jednak gen. Thommee nie myslal o kapitulacji w tym dniu 27 wrzesnia, choc byly dezercje zolnierzy niepolskiej narodowosci; dnia 27 wrzesnia Niemcy - takze 228 DP - podjeli dzialania zaczepne, ktore nie przyniosly im prawie zadnych sukcesow; o godz. 22.00 wieczorem dnia 27 wrzesnia do Zegrza Poludniowego - na polnocny / wschod od Legionowa - przybyl polski mjr Riedl, aby przedostac sie przez pozycje niemieckie do Modlina z powiadomieniem o kapitulowaniu Warszawy tylko przed Niemcami - mial zasugerowac obroncom Modlina to samo; major Riedl reprezentowal generala Rommla. O godzinie 01 w nocy 27 na 28 wrzesnia 1939 roku polski parlamentariusz przedostal sie spod Jablonny do Nowego Dworu. Niemcy chcieli, aby do godz. 06 rano dnia 28 wrzesnia Polacy wywiesili biale flagi w widocznych miejscach; niemiecka 228 DP wprowadzila jednostronne zawieszenie broni od godz. 24.00 do 08.00 rano dnia 28 wrzesnia w rejonie Jablonna / rzeka Narew / Nowy Dwor; gen. Thommee otrzymal z Warszawy informacje o warunkach rozejmowych i kapitulacyjnych dopiero o 04.00 rano dnia 28 września, a Hel już w nocy 27 / 28 września. Juz przed świtem tego dnia gen. Thommee wydal jakoby rozkaz o wywieszeniu białych flag w Modlinie, mimo ze dopiero o 4 rano 28 wrzesnia mial informacje z Warszawy o decyzji kapitulacyjnej. Polskie oddzialy w Twierdzy Modlin zostaly powiadomione o rozejmie z Niemcami do godz. 7.55 rano dnia 28 wrzesnia 1939 roku; w zwiazku z tym polskim opoznieniem Niemcy o godz. 05.50 dnia 28 wrzesnia zaatakowali Twierdze Modlin od polnocy, nie odnoszac sukcesow; miedzy godz. 08.10 a 09.57 miedzy Warszawa a Modlinem trwala wymiana depesz radiowych na falach krotkich; fort nr 1 walczyl z Niemcami do godz. 09.06 poniewaz nie wywiesil w odpowiednim czasie bialych flag i zostal zdobyty przez oddzialy SS. O godz. 07.30 dnia 28 wrzesnia polscy wyslannicy zawarli umowe z Niemcami w rejonie Jablonnej, ze o godz. 14.00 tego dnia 28 wrzesnia przybedzie do palacu w Jablonnej general brygady Leopold Cehak reprezentujacy generala Thommee. W Jablonnie rozmowy o kapitulacji Twierdzy Modlin rozpocząl gen. Cehak dnia 28 wrzesnia, dokument ma godzine 16.00. Postanowiono, ze formalna kapitulacja calej Twierdzy Modlin tylko przed Niemcami nastapi o godz. 08 rano dnia 29 wrzesnia, a Niemcy wkrocza do Twierdzy po godz. 12.00 dnia 29 wrzesnia; oficerowie polscy zachowaja szable, a wysocy dowodcy polscy pojada do Dzialdowa wlasnymi samochodami; od godz. 16.00 dnia 28 wrzesnia Polacy i Niemcy wprowadzaja calkowite zawieszenie broni; oddzialy niemieckie pozostaja od godz. 16.00 dnia 28 wrzesnia do godz. 12.00 dnia 29 wrzesnia na swoich stanowiskach, a dopiero po tej godzinie: niem. 32 DP miala zajac mosty na Narwi plus wschodnia czesc Twierdzy Modlin, a niem. 228 DP zajac Nowy Dwor i fort nr 4; przewidywano, ze polski sprzet wojenny zostanie natychmiast po godz. 12.00 dnia 29 wrzesnia wywieziony z obszaru miedzy Narwia a Wisla i ze wschodniej czesci Twierdzy Modlin, na polnoc - bowiem tereny te mialy byc przekazane Armii Czerwonej, wg rozkazu 3 Armii dla niemieckiego 2 Korpusu. Nasze dowodztwo poinformowalo Niemcow o 1200 oficerach i 30000 zolnierzy, jacy mieli pojsc do niewoli. W pierwszej kolejnosci mieli isc do niewoli polscy zolnierze na poludnie od Narwi, pod eskorta niem. 228 DP. W zwiazku z powyzszym o godz. 24.00 w nocy 28 na 29 wrzesnia 1939 roku dowodztwo niemieckie wydalo szczegolowe rozkazy dla 228 DP pozostajacej na poludnie od Narwi, na obszarze operacyjnym Armii Czerwonej. Niemcy wydali rozkaz w nocy 28 na 29 wrzesnia, aby zwrocic szczegolna uwage na poprawne traktowanie polskich jencow. Dnia 29 wrzesnia po poludniu do poludniowo - wschodniej czesci Twierdzy Modlin weszly trzy niemieckie bataliony z 228 DP, meldowano o spokoju; a dnia 30 wrzesnia dwa z powyzszych batalionow przesunieto do Jablonnej i Legionowa na linie spotkania z Armia Czerwona; nie ma zadnych informacji o walkach z Niemcami w dniu 28 wrzesnia po godz. 09.06 rano, poprzez 29 wrzesnia i dzien 30 wrzesnia 1939 roku. Polnocny kraniec mostu na Narwi obsadzila niem. 32 DP, Nowy Dwor 4 pp z niem. 32 DP. Dnia 28 wrzesnia gen. Thommee wydal rozkaz dla polskiej 8 DP, aby skladala bron na poludnie od szosy Jablonna - Modlin, tj. w rejonie Stocznia / Nowy Dwor w dniu 29 wrzesnia od godz. 12.00; do tej zas godziny nasza 8 DP miala skoncentrowac sie na zachod od miasta Nowy Dwor, bowiem tereny miedzy Narwia / Bugo-Narwia a prawym tj. wschodnim brzegiem Wisly przejmowala Armia Czerwona. Podaje sie, ze nasi zolnierze z Twierdzy Modlin szli do niemieckiej niewoli 28, 29 i 30 wrzesnia, ale dlaczego tylko ok. 20 tysiecy trafilo ostatecznie do Niemcow, wg niektorych zrodel (do niewoli niemieckiej dostało się 1070 oficerów, 3192 podoficerów i 14592 szeregowych; a szeregowych, zamieszkalych pod okupacją sowiecką zwolniono następnie, wg niezweryfikowanego zrodla; inni podaja o 2000 polskich oficerach lub o 1200, wg stanu z 28 wrzesnia 1939 roku). Wg Niemcow dnia 28 wrzesnia poddalo sie im z Modlina 35.200 Polakow. Nastepnego dnia 29 wrzesnia kapituluje okolo 6.300 naszych zolnierzy, po podpisaniu o godz. 08 rano formalnego aktu honorowej kapitulacji wylacznie przed Niemcami wlasnie 29 września na drodze z Nowego Dworu do Jabłonny koło Suchocina / Sochocina. Pozycje tutaj zajmowal niemiecki 356 pulk z 228 DP, wraz z gen. Straussem, ktoremu generalowie Thommee i Cehak "zameldowali poddanie Twierdzy", a general Strauss wyrazil "wyrazy uznania za dzielna postawe Modlina" i rozkazal pozostawic szable polskim oficerom; general Thomme podziekowal generalowi Straussowi za "rycerska forme w jakiej strona niemiecka dokonala przejecia twierdzy" Modlin; gen. Strauss rozkazal natychmiast wyslac opatrunki i szpital polowy dla Polakow, oraz chleb i konserwy miesne; Thommee podal, ze do niemieckiej niewoli pojdzie 1070 oficerow, 3192 podoficerow i 14592 szeregowych. Juz dnia 28 wrzesnia rano Niemcy wzieli do niewoli 400 Polakow, w tym tylko 160 oficerow, ale tylko pod fortem nr 3 Niemcy wzieli dnia 28 wrzesnia 940 szeregowych i 18 polskich oficerow - dane te obejmuja walczacych polskich zolnierzy, do ktorych na czas nie dotarl rozkaz o zaprzestaniu oporu rankiem dnia 28 wrzesnia 1939 roku. Niemiecki general Bohme pojechal z gen. Thommee do Modlina juz przed poludniem dnia 29 wrzesnia, a o godz. 12.20 tego dnia niemiecka 32 DP od strony polnocnej weszla do Twierdzy Modlin. Wg meldunku niemieckiego dnia 30 wrzesnia wywozono polskich jencow z Twierdzy, a o jakis incydentach nie ma zadnej informacji; niemiecka 228 DP obsadzala dnia 30 wrzesnia tereny tylko "miedzy Narwia a Wisla do szosy Zegrze - Jablonna"; tzn. na zachod od tej szosy, bo na wschod stala Armia Czerwona; Niemcy planowali zbudowac dodatkowe mosty przez Wisle i Narew. Dnia 01 pazdziernika 1939 roku niemiecka 228 DP stworzyla zapore na polnoc od Pragi w celu wziecia do niewoli Polakow, ktorzy nie poddali sie na Pradze warszawskiej Niemcom, tj. I Korpusowi w dniach 29 i 30 wrzesnia; dnia 01 pazdziernika wywieziono do niewoli niemieckiej z Twierdzy Modlin pozostalych polskich jencow; dnia 01 pazdziernika wszystkie niemieckie oddzialy miedzy Praga warszawska a Twierdza Modlin pozostawaly na dotychczasowych pozycjach, czekajac na ruchy odwrotowe Armii Czerwonej. Wedlug rozkazu z nocy 02 na 03 pazdziernika z godziny 00.50, niemiecka 228 DP miala pozostawac w rejonie Wieliszew na zachod od Zegrza Poludniowego / Nowy Dwor / Jablonna; czesciowo miala zastapic niemiecka 32 DP w Twierdzy Modlin; dnia 04 pazdziernika wieczorem niemiecki II Korpus dostal rozkaz do powrotu do Niemiec. Dnia 03 i 04 pazdziernika II Korpus niemiecki zajmowal sie transportowaniem polskich jencow wypuszczonych przez 8 Armie niemiecka, a 32 DP roztoczyla godna uznania opieke medyczna nad rannymi polskimi zolnierzami juz od rana 29 wrzesnia; 02 pazdziernika Niemcy uruchomili szpital polowy Legionow / Jablonna, gdzie od 03 pazdziernika pracowalo 150 polskich pracownikow pod rozkazami niem. 228 DP; dnia 03 pazdziernika Niemcy podawali o 1270 polskich oficerach i 25700 / 27500 zolnierzach wzietych do ich niewoli, w tym 1400 rannych plus 2170 nie objetych ewidencja; wg naszych szacunkow to lacznie 29140 polskich jencow w niewoli niemieckiej z Twierdzy Modlin. Czyzby tych 5000 / 6000 polskich zolnierzy, wymienionych powyzej, walczylo jeszcze w dniach 28 do 30 wrzesnia 1939 roku z sowietami? Ostatnie walki w twierdzy Modlin to 29 i 30 września do rana. Dlaczego dopiero dnia 30 września 1939 roku ponad 6 tysiecy naszych zolnierzy poszło do niemieckiej niewoli, mimo ze skapitulowali 29 wrzesnia na rece generala Straussa? Tlumaczyli jakoby Niemcom podczas negocjacji dnia 30 wrzesnia (a nie 29-go), ze nie wiedzieli o tym, że Warszawa skapitulowała! Do dnia 05 pazdziernika liczba jencow rejestrowanych przez Niemcow nieco wzrosla i osiagnela wlasnie 42 tysiace, w tym 2.000 oficerow.

27 września pojawiła się plotka o naszych wojskach w Otwocku - byly to prawdopodobnie wojska sowieckie - o czym dyskutowano na ulicach warszawskich; tego typu dezinformacyjne plotki rozsiewano np. dnia 16 wrzesnia w Tarnopolu czy 17 wrzesnia w Wilnie. Poniewaz jest informacja o Armii Czerwonej w 1939 roku na zachodnim brzegu Wisly, wiec sugeruje, ze moze sowieci przeprawili sie w Legionowie lub mostem w Kalwarii Zebrzydowskiej? W polskich bazach danych o naszych jencach w niewoli sowieckiej, są informacje o wzietych przez Armie Czerwoną w Puszczy Kampinowskiej.

Praga warszawska od 22 wrzesnia 1939 roku byla glownym celem natarcia Frontu Białoruskiego gen. płk Michaiła Kowalowa, a konkretnie zajęcie Pragi powierzono Dzierżyńskiej Grupie Konno - Zmechanizowanej gen. lejtn. Iwana Bołdina, ktory mial 15 Korpus Pancerny generala mjr Michaiła Pietrowa, tj. 2 i 27 Brygade Pancerną oraz 20 Brygade Zmotoryzowaną; ponadto dwa pułki strzeleckie wyposażone w samochody, dla osłony i wsparcia czołgow podczas ataku na Prage; Boldin mial tez kawalerie w sile trzech dywizji i ciezkie czolgi z 21 Brygady Pancernej Liziukowa; lącznie ta Grupa uderzeniowa na Prage miala uzyc 4 pulkow lotniczych oraz ponad 700 czołgów i samochodów pancernych, aby przełamac jej stałe fortyfikacje; natarcie mialo isc po szosie Białystok - Radzymin, ale juz 18 wrzesnia wieczorem dla czołgów zabrakło paliwa, ktore czesciowo uzupelniono dnia nastepnego 19 wrzesnia. Tylko w dniach 20 i 21 września sowieckie Naczelne Dowództwo liczylo, ze Pragi zdobywać nie będzie potrzeby, bowiem w/w protokoł wojskowy zakladal przekazanie Pragi w rece sowieckie przez Niemcow w dniach 04 / 05 października. Sądzono w Moskwie, że wojska niemieckie zdobędą calą Warszawę. Walki w Grodnie zatrzymaly natarcie 15 KPanc na Prage warszawską, az do dnia 22 wrzesnia 1939 roku, a jeszcze dnia 23 wrzesnia w Bialymstoku kwaterowal sztab sowieckiego VI Korpusu Kawalerii Jeremienki. Stalin wiedzial, ze Warszawy nie mogły zdobyć trzy armie niemieckie i obawial sie, ze ponad 40 tysiecy naszych zolnierzy na Pradze zatrzyma 1000 sowieckich pojazdow pancernych (wstepnie szacuje, ze od poludniowego - wschodu podeszla co najmniej jedna sowiecka brygada pancerna). Juz 24 wrzesnia sowieckie wladze rezygnują z planu powolania "radzieckiej Polski", a od 25 wrzesnia w Moskwie proponowano ambasadorowi von Schulenburgowi odstąpienie centralnej Polski za Litwe, ale Pan Profesor Czeslaw Grzelak podkresla w 2009 roku, ze jeszcze za wczesnie na sugerowanie, ze zmiana linii granicznej z Wisly na Bug w dniu 29 wrzesnia 1939 roku, byla wynikiem oceny sowieckiego dowodztwa w dniach 22 - 27 wrzesnia widzącego potencjalną kleske Armii Czerwonej na Pradze warszawskiej. Jednakze gdyby 28 września cala Warszawa nie skapitulowała, byłaby celem polączonych uderzeń sowiecko - niemieckich, co w przyszlosci nawet uniemozliwiloby powstanie wielkiej koalicji antyhitlerowskiej.

Rano sow. 20 Br. Zmot. rozciągnięta od Dąbrowy - Lipska - do Goniądza, gdzie przybył rosyjski OW rano 25 wrzesnia. Sow. 20 Br. Zmot. z Goniądza wysyła “oddział w składzie 15 samoch. pancernych, który miał przejąć od Niemców twierdzę Osowiec”; wieczorem 25.09 przejęto Osowiec, gdzie w nocy 25 / 26.09 skoncentrowała się cała 20 Br. Zmot.; od dnia 26.09 brak informacji o działaniach!

Sow. OW z 27 Br. Cz. rusza 24.09 bez walki z Sopoćkin na Sejny i Suwałki; inny OW dnia 23.09 z Grodna wyszedł na Sopoćkinie; gros 27 Br. Cz. od 22.09 w samym Grodnie ale brak danych od dnia 27.09 - bowiem dnia 26.09 OW z 27 Br. Cz. wraca z Augustowa do Grodna i tu koncentruje się całość 27 Br. Cz.!

Sow. 2 Br. Cz. skoncentrowana 23.09 w Sokółce; jej OW dotarł w nocy 23/24.09 pod Sejny; brak danych o działaniach w dniu 25 wrzesnia i później.

21 Br. Cz. w rezerwie od godz. 12.00 dnia 21.09 w m. Wołpa, koło Mostów nad Niemnem. Z pewnością do 23.09 pozostawała bez ruchu w tym rejonie. Od 24 wrzesnia brak danych.

Skutkiem nowej sytuacji na warszawskiej Pradze jaka powstala dnia 27 wrzesnia, uzgodnilismy z Niemcami zapewne jeszcze wieczorem 27 wrzesnia, ze nasza kapitulacja wylacznie przed nimi bedzie honorowa i obejmie calą stolice, co natychmiast podaly radiostacje niemieckie. I dlatego dnia nastepnego 28 wrzesnia minister spraw zagranicznych Rzeszy odlecial do Moskwy, z planem powolania kadlubowego panstwa polskiego ze wschodnią granicą od Grodna do Przemysla, ale tutaj padlo stalinowskie veto - pierwszy raz juz 20 wrzesnia - i uslyszal od sowieckich przywodcow, ze nie są oni zainteresowani wschodnim Mazowszem i Pragą, a ządają Litwy. Tak wiec o godz. 13.15 dnia 28 września w Rakowie na Okęciu, gen. Kutrzeba podpisał honorową kapitulację Warszawy tylko przed Niemcami, zgodnie z ktorą od 30 września Niemcy będą wykonywać władzę w calej Warszawie i w Modlinie (po paru godzinach w Modlinie przyspieszono ten termin); ale założono, że dopiero dnia 02 października w południe wojska niemieckie zakończą obsadzanie całej Stolicy. Następnie mieli opuścić Pragę do wieczora 04 października, a sowieci mieli przejąć Pragę od wieczora 04 pazdziernika do wieczora 05 października, wg uzgodnien zawartych 20 wrzesnia wieczorem przez Szaposznikowa i Woroszyłowa z przedstawicielami niem. OKH, m.in. z plk Krebsem - te wojskowe szczegoly staly sie nieaktualne, gdy Niemcy juz 22 wrzesnia zrezygnowali ze zdobywania Pragi warszawskiej, co mieli zrobic za nich sowieci ze wzmocnionego 15 Korpusu Pancernego Pietrowa zapewne 30 wrzesnia - i ponownie na krotko powrocono do tego kalendarza w dniach 27 i 28 wrzesnia. Wydaje się, że dopiero po Układzie podpisanym w Moskwie w nocy 28/29 września, zmieniono te szczegóły 29 wrzesnia, tak aby Niemcy obsadzili wschodnie przedmiescia Pragi dn. 30 wrzesnia, a całą Warszawę do godz. 15.00 dnia 01 października. Część oddziałów w stolicy 29 i 30 wrzesnia nie zaakceptowała decyzji o złożeniu broni, a wśród oficerów polskich zdarzały się nawet przypadki samobójstw. Dnia 27 września 1939 zbuntowała się nasza 13 DP zarzucając dowódcy zdradę.

Nie ma zas szczegolowych danych wojskowych z dnia 28 i 29 wrzesnia o sytuacji na wschodnich przedmiesciach Pragi, tj. o niemieckiej 217 DP w Annopolu i na Targówku oraz o części niemieckiej 228 DP pod Nowym Dworem na wschodnim brzegu Wisły w rejonie Twierdzy Modlin. Obecnosc tylko tych dwoch jednostek niemieckich jest potwierdzona w poludnie 27 wrzesnia, ale w dniu nastepnym 28 wrzesnia niektore niemieckie oddzialy mogly odchodzic za linie demarkacyjną (nadal jednak czesc 228 DP stala na wschod od Wisly!), a wiec za Bugo - Narew i za Wisle na wysokosci Legionowa; na wschod od srodkowej Wisly dnia 29 wrzesnia niemiecka jednostka byla wylącznie w rejonie Jablonna / Legionow / Nowy Dwor / mosty na Narwi.

Tymczasem w Paryżu Rada Ambasadorów przedstawia 28 września Sikorskiego jako naczelnego dowódcę rodzącej się we Francji Armii Polskiej.

Tego dnia 28 września sowieci m. in. obsadzili: Łęcznę nad Wieprzem, Kock, Radzyń Podlaski, Świdnik pod Lublinem, Sokołów Podlaski, most na Bugu w Broku.

Ale są jeszcze tacy co po południu dnia 28 września liczą na pomoc sowiecką, a inni na wydostanie sie z Modlina w kierunku Pragi warszawskiej: w Modlinie być może myślą o tym gen. Thommee i pułkownik Staich. O godz. 16.00 dnia 28 września podpisano kapitulację Modlina, w której zadecydowano o obsadzeniu tej Twierdzy przez Niemców już 29 września. Wieczorem dnia 28 września radio Warszawa nadaje komunikat specjalny o kapitulacji Stolicy tylko przed Niemcami (odebrany np. na poczcie we Włodawie przez Kleeberga), co potwierdza takie informacje z radia niemieckiego z dnia 27 września. Wieczorem 30 września radio BBC powtarza informację co ostatecznie wpływa na zmianę planów Kleeberga. Ostatni komunikat radiowy z Warszawy dnia 01 października przed godz. 15.00 odebrał np. major Dobrzański. W wyniku kapitulacji Stolicy do niewoli niemieckiej poszło ok. 88 tysięcy żołnierzy, a do sowieckiej około 32 tysięcy (byli to mieszkańcy terenów na wschód od Wisły; jest tez inf., ze sposrod 120 - 140 tys. jencow ze stolicy, do niewoli sowieckiej poszla polowa? Niemcy podają o 118 tysiącach jencow polskich ze stolicy, ktorych oni rejestrowali, tak z Pragi, jak i z lewobrzeznej czesci stolicy; zrodla polskie informują, ze 28 wrzesnia w Warszawie zaprzestalo walki 122 tysiące naszych zolnierzy?)! Pierwsi odchodzili do niewoli obrońcy Pragi od godziny 20.00 dnia 29 września, tak do sowieckiej jak i do niemieckiej. Do obozu w Legionowie pieczę nad naszymi żołnierzami mają polscy oficerowie i niemiecka straż, ktora zdawala tych jencow w sowieckie rece. Polskich zolnierzy w lewobrzeznej Warszawie juz nocą z 27 na 28 września kierowano do koszar; tutaj otrzymywali wiadomości o kapitulacji przed Niemcami, a dowodcy zalecali oficerom, aby każdy na własną rękę przedostawal sie do Francji; zgodnie z "warunkami kapitulacji Warszawy nastąpił podział polskich jeńców wojennych na urodzonych na wschód i na zachód od linii Curzona". Nie jest to scisle, bo taki podzial nastapil dopiero w drugiej fazie, a poczatkowo do 30 wrzesnia 1939 roku dzielono jencow polskich wedlug zamieszkania na wschod lub zachod od rzeki Wisly; grupa wschodnia z Warszawy pod dowództwem przelozonych została wywieziona m.in. na poludnie od Stolicy do Piaseczna, "gdzie Niemcy odłączyli od niej oficerów, żołnierzy zaś oddali w ręce Armii Czerwonej... części ... udało się zbiec i zasilić organizowane podziemie." I tutaj jest wskazowka, ze sowieci przekroczyli Wisle m.in. w Gorze Kalwarii.

Mimo podpisanej juz honorowej kapitulacji Warszawy wylącznie przed Niemcami i rozlepienia o tym plakatow dopiero 29 wrzesnia, w stolicy w dniu 29 września obawiano się wkroczenia sowietów! Pisarz Ferdynand Ossendowski i kanonik Około - Kułak spalili "zbiory antybolszewickie", "w tym ulotki i broszury, nie mogąc przewidzieć (...) co się stanie" (wg Zuzanna Rabska, "Moje życie /.../", tom II, Wrocław 1964, s. 296). Bowiem zgodnie z literą umowy kapitulacyjnej z 28 wrzesnia, na warszawską Prage za tydzien mieli wkroczyc sowieci, wpuszczeni tam przez Niemcow; jednak gdyby nie kapitulacyjne umowy Modlina / Nowego Dworu oraz Warszawy / Pragi - obie zawarte 28 wrzesnia - na Prage uderzylyby pancerne sily radzieckie od wschodu, o czym ok. 15 lat temu pisal pan S. Mudzo w łodzkiej gazecie, a ludnosc Stolicy obawiala sie drugiej "rzezi Pragi" jak w trakcie Powstania Kosciuszkowskiego; sowieci zas musieli obawiac sie umiejętnie zorganizowanej w osiedlach i terenach gęsto zabudowanych, elastycznej obronno - zaczepnej struktury naszych wojsk na Pradze warszawskiej; odpornej zarazem na naloty bombowe i przewagę artyleryjską obu agresorow, ale takze zdolnej do ataków nocnych; dzięki temu utrzymalismy wszystkie rubieże do 30 wrzesnia. Jednak dnia 30 września rano Niemcy obsadzili wszystkie przedmieścia Pragi (ten szczegół uzgodniono zapewne dnia 29 września, gdy dowództwo niemieckie miało nowe wytyczne z Berlina juz przed, lub moze po powrocie Ribbentropa, a celem takich działań byłoby odgrodzenie Pragi od sowietow) i lewobrzeżnej Warszawy, mimo że nadal byli tam tez polscy żołnierze; niemieckie oddzialy zwiadowcze weszly takze do pewnych obiektow w centrum, a na paru ulicach wybuchla nawet tego dnia strzelanina z polskimi zbuntowanymi jednostkami. Dnia 30 września przestaje nadawać Radio Warszawa Dwa. Niemiecki wysuniety oddzial lącznikowy jest odnotowany dnia 30 wrzesnia w Minsku Mazowieckim i na SW od Minska w drugiej pobliskiej miejscowosci, jak podal pan Glowacki.

Kolumna oficerska odeszła ze Stolicy wyłącznie do niewoli niemieckiej w dniu 01 października o świcie (niemieckie OKH podalo dnia 05 pazdziernika 1939 roku, ze z Warszawy poszlo do niewoli 5.031 oficerow, a z Modlina 2.000 oficerow; są to dane calkowicie rozne od zrodel polskich - dlaczego?; polscy historycy informują o 2988 oficerach polskich, ktorzy odeszli ze Stolicy na zachod do niewoli niemieckiej!), a nastepnie wojska niemieckie wkroczyly rano 01 pazdziernika 1939 roku do Warszawy. O 15.00 dnia 01 października Niemcy przejmują Komendę Miasta.

COPYRIGHT BY BOGDAN KONSTANTYNOWICZ

September 2008 / 06th March 2010

This all paper is sold subject to the condition that it shall not, by way of trade or otherwise, be lent, re-sold, any public performances, hired out, or otherwise circulated without the publisher's prior consent in any form of binding or cover other than that in which it is published and without a similar condition including this condition being imposed on the subsequent purchaser. Warning: this paper / all website is sold for private home use only.

© All rights reserved. No part of all this work covered by copyright hereon may be reproduced in any form or by any means - graphic, electronic, or mechanical - including photocopying, recording, downloading, uploading, taping, or storage in an information retrieval system, without the prior written permission of the copyright owner - © author Bogdan Konstantynowicz.

The author is greatly indebted to all those who kindly supplied information. Many thanks for your help. Osobom dyskutujacym w jezyku polskim - szczegolnie od 16 maja 2009 do 31 maja 2009 - w Internecie na temat moich stron, w tym o tej stronie poswieconej sowieckiej agresji na Polske w 1939 roku, pragne juz w kwietniu 2009 roku odpowiedziec w jezyku polskim: 1. dziekuje za obiektywizm i podawanie dodatkowych faktow z historii w: Sowieci pod Tomaszowem Lubelskim Uwazajcie jednak na wlasne bledy, np. "regularna armia polska" to m.in. Front Polnocny, ktory toczyl wielodniowe boje z Armia Czerwoną; z Grupy Zieleniewskiego poszlo do radzieckiej niewoli tylko 10 tysiecy zolnierzy z ogolnej liczby ponad 15000; Opoczno nie lezy nad Wisla i nie dotarli tam nigdy sowieci - moze chodzi komus o OPOLE LUBELSKIE blisko srodkowego odcinka Wisly w dniach 1 i 2 pazdziernika 1939 roku - ta raczej pomylkowa inf. o Opocznie funkcjonuje od ok. 15 lat! Co do walk o stacje Mrozy na Mazowszu, to data 25 wrzesnia moze jeszcze dotyczyc Niemcow, ale to trzeba jeszcze sprawdzic!; 2. wyjasniam, ze wiedza historyczna, w obszarze nie ujawnianych z powodow politycznych faktow, rodzi sie takze z przeprowadzania krytyki zrodel, ich porownywania, logicznego wiazania ze soba rozlicznych wydarzen oraz interpretacji zrodel pisemnym i nawet ustnych - nazywamy to kwerenda i zazwyczaj trwa to pokolenie; 3. aby generalizowac opinie o 1939 roku trzeba wiele lat badac tysiace pojedynczych malych faktow - te bowiem starano sie ukrywac przez dziesiatki lat z paru powodow: A. otoz na terenie Polski toczyly sie trzy wojny - ta z Rzesza Niemiecka, wlasciwie poznana; wojna domowa rozpetana przez grupe politykow i wyzszych dowodcow, z ktorych czesc to otoczenie generala Sikorskiego; oraz trzecia wojna - z Sowietami, a nie z Rosją (prezydent Rosji Borys Jelcyn 25 sierpnia 1993 w Warszawie uzyl słowa "przepraszam" wobec całej Polski), ktory to Związek Sowiecki jest wspolwinien wybuchu drugiej wojny swiatowej. Ponadto "strategiczne i polityczne skutki związania Wehrmachtu w Polsce zostały przekreślone przez Stalina. Sowieci uderzyli 17 września, a chociaż prowadzili operacje nieudolnie i ślamazarnie, skutek polityczny był natychmiastowy. Alianci zachodni, którzy 14 września zdecydowali się czasowo zawiesić główne działania zaczepne do momentu zakończenia koncentracji całości sił (co miało nastąpić miedzy 22 a 29 września) oraz do wyjaśnienia, czy główna część Wehrmachtu nie została w tym czasie przerzucona na zachód – zatrzymali 18 września wszystkie działania zaczepne na froncie zachodnim (jako ostatnie prowadzone na osi Metz-Trewir), a w początkach października ewakuowali zajęte wcześniej przedpola linii Zygfryda". B. drugi powod to spychanie na Niemcow ciezaru dzialan wojennych w 1939 roku, co jest nieprawda bo po 17 wrzesnia, a z cala pewnoscia po 20 wrzesnia, to Armia Czerwona prowadzila glowne boje z Polakami; 4. obecnosc Armii Czerwonej na przedpolu Pragi warszawskiej to opinia autora, ktora powstala na podstawie zrodel, danych posrednich i interpretacji dostepnego materialu, jak i na zwroceniu uwagi na to, co jest do chwili dzisiejszej nie publikowane - np. ruchy brygad pancernych sowieckich po ok. 24 / 25 wrzesnia 1939 roku, itd.; tak wiec informacja moja w Wikipedii o obecnosci Armii Czerwonej na przedmiesciach Pragi warszawskiej jest udokumentowana na tej stronie internetowej - wczytajcie sie w szczegoly;
Wg mnie mozna w 2009 roku postawic taką wstepną hipoteze: 27 Brygada Czolgow dnia 27 wrzesnia 1939 roku rusza z Grodna na Bialystok, 28 wrzesnia na Zambrow, a 29 wrzesnia na Wyszkow i byc moze dnia 30 wrzesnia rejon Radzymin / Legionow; sowiecka 2 Brygada Czolgow dnia 25 wrzesnia z Sokolki na Bialystok, 26 wrzesnia - Zambrow, 27 wrzesnia - Wyszkow / Radzymin, 28 wrzesnia - przedpole Pragi; 20 Brygada Zmotoryzowana w dniu 26 wrzesnia wyrusza z twierdzy Osowiec na Wyszkow, 27 wrzesnia obsadza rejon Radzymin / pln. - wsch. przedmiescia Pragi warszawskiej; sowiecka 21 Brygada Czolgow Ciezkich dnia 24 wrzesnia rusza z Mostow nad Niemnem na Bialystok, dnia 25 wrzesnia na Zambrow, 26 wrzesnia na Wyszkow, 27 wrzesnia na Radzymin i moze przedpole pld. - wsch. Twierdzy Modlin; dwa pulki piechoty na samochodach 23 wrzesnia spod Grodna na Bialystok, a od dnia 24 wrzesnia wraz z trzema dywizjami kawalerii sowieckiego VI Korpusu Kawalerii Jeremienki przemieszczają sie z Bialegostoku na Radzymin - tu w poludnie 26 wrzesnia 1939 roku i jako pierwsze 27 wrzesnia luzują Niemcow pod Pragą; OR, tj. oddzialy rozpoznawcze z brygad czolgow nalezących do 15 Korpusu Pancernego generala mjr Michaiła Pietrowa mogly towarzyszyc kawalerii Jeremienki.
5. bitwa pod Lukowem i Kockiem oraz Druga Bitwa pod Tomaszowem Lubelskim - obie prowadzone glownie z Sowietami - to tematy tak oczywiste dla osob, ktore chociaz 10 lat gromadza o nich faktografie, ze jedynie podsune tutaj wszystkim pomysl wprowadzania do komputerowych baz danych, najdrobniejszych wydarzen, z uwzglednieniem godzin a nie dni, ze zwroceniem uwagi np. na to, ze wsie maja dwa krance - na jednym atakowali Sowieci, a z drugiego kranca wycofywali sie Niemcy, a miedzy nimi byli Polacy, to tylko dla przykladu...; 6. niestety trzeba czytac w kilku jezykach i trzeba przeczytac wszystko co jest dla Was dostepne wylacznie w wielkich miastach; 7. pamietajmy tez, ze niestety historycy sa najczesciej powiazani ze swoimi dostawcami zrodel i nie zawsze moga publikowac to co widzieli na wlasnym biurku; 8. tak wiec za kilka lat wspolnie z moimi czytelnikami doprowadzimy do calkowitej zmiany tresci podrecznikow szkolnych w aspekcie obrazu wojen z wrzesnia i pazdziernika 1939 roku; autor w tym miejscu wyjasnia (20 czerwca 2009), ze odpowiada na pytania wylącznie na lamach tej strony internetowej lub w korespondencji z poczty bog4konsta@yahoo.com.

We bear in mind that the website was made up in memory of my father Edward Gwidon Konstantynowicz who died in Lodz on 03rd November 1987 in very strange circumstances, so now this is independent website thanks to Los Angeles host Yahoo!

Prawa autorskie dla Bogdana Konstantynowicza z Łodzi, Polska. Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji niezależnie od zastosowanej techniki (drukarskiej, fotograficznej, komputerowej, nagrań fonograficznych itd.) wymaga pisemnej zgody Autora.

Autor tego opracowania o 1939 roku dziękuje Panu Bohdanowi Skaradzińskiemu za recenzję makiety pracy o wojnach w obronie Polski w 1939 roku.